Najlżej strawne są chude mięso i ryby, biały ryż, kasza manna, jasne pieczywo, gotowane warzywa oraz dojrzałe owoce bez skórek i pestek. Liczy się także sposób przygotowania – gotowanie na parze, duszenie bez obsmażania i pieczenie bez dużej ilości tłuszczu. Sprawdź, co wybierać, czego unikać i jak komponować posiłki.
Co oznacza dieta lekkostrawna?
Dieta lekkostrawna, nazywana także łatwostrawną, jest czasową modyfikacją zwykłego jadłospisu. Jej celem jest odciążenie żołądka i jelit, ograniczenie podrażnień oraz ułatwienie trawienia i wchłaniania składników odżywczych.
Stosuje się ją między innymi przy zatruciu pokarmowym, wymiotach, biegunce, zapaleniu żołądka, refluksie, chorobach jelit oraz w okresie rekonwalescencji po zabiegach. U dzieci może być potrzebna po infekcji lub operacji przewodu pokarmowego. Przy dłuższych dolegliwościach sama zmiana jadłospisu nie zastępuje jednak diagnozy lekarskiej.
Posiłki powinny być niewielkie, spożywane regularnie i dokładnie przeżuwane. Zwykle zaleca się 4–6 posiłków dziennie, co około 3–4 godziny, a ostatni najlepiej zjeść 2–3 godziny przed snem. Potrawy podawaj letnie, nie bardzo gorące ani zimne.
Dieta lekkostrawna nie jest dietą odchudzającą. Ma dostarczać energii i składników odżywczych, jednocześnie zmniejszając obciążenie przewodu pokarmowego.
Jakie produkty są lekkostrawne?
Najlepiej wybierać żywność o małej zawartości błonnika nierozpuszczalnego, umiarkowanej ilości tłuszczu i łagodnym smaku. Produkt z tej samej grupy może być dobrze tolerowany w jednej formie, a obciążać żołądek w innej. Przykładem jest marchew – gotowana zwykle sprawdza się lepiej niż surowa.
Produkty zbożowe i ziemniaki
Do jadłospisu pasują jasne pieczywo pszenne, czerstwa bułka, sucharki, biszkopty, biały ryż, drobny makaron pszenny lub ryżowy, kasza manna, kuskus, kasza jaglana i drobna kasza jęczmienna. Można jeść także gotowane ziemniaki oraz purée ziemniaczane.
Świeże, bardzo miękkie pieczywo może powodować uczucie pełności, dlatego lepiej wybrać pieczywo lekko czerstwe. Kasza gryczana, pęczak, otręby, brązowy ryż i makarony pełnoziarniste są zwykle zbyt bogate we włókno pokarmowe.
Źródła białka
Najłagodniejsze są pierś z kurczaka lub indyka bez skóry, cielęcina, królik, chuda wołowina oraz chude ryby, takie jak dorsz, mintaj, sandacz, sola i pstrąg. Mięso najlepiej ugotować, udusić bez obsmażania albo upiec w rękawie.
Jajka można podawać na miękko, w koszulce lub jako jajecznicę na parze. Wersja na twardo bywa gorzej tolerowana, ponieważ mocno ścięte białko wymaga dłuższego trawienia. Z nabiału sprawdzają się jogurt naturalny, kefir, maślanka, mleko do 2% tłuszczu, twaróg chudy lub półtłusty, ricotta i serek wiejski.
Warzywa i owoce
Warzywa podawaj po ugotowaniu, uduszeniu, zmiksowaniu lub przetarciu. Dobrym wyborem są marchew, dynia, cukinia bez skórki i pestek, ziemniaki, buraki, pietruszka, pasternak, seler korzeniowy oraz delikatna fasolka szparagowa ugotowana do miękkości.
Owoce powinny być dojrzałe, miękkie i pozbawione skórek oraz pestek. Zwykle dobrze tolerowane są banany, pieczone lub duszone jabłka, brzoskwinie, morele oraz musy owocowe. Pomidor można włączyć po sparzeniu i usunięciu skórki oraz pestek. Surowe, niedojrzałe owoce częściej nasilają wzdęcia lub dyskomfort.
Tłuszcze i napoje
Niewielka ilość tłuszczu jest potrzebna, ale nie należy używać go do smażenia. Do gotowego dania można dodać łyżeczkę oliwy z oliwek, oleju rzepakowego, oleju lnianego, masła lub masła klarowanego. Tłuszcze zwierzęce, smalec, słonina i tłuste sosy są przeciwwskazane.
Podstawą nawodnienia pozostaje woda niegazowana. Dopuszczalne są słabe napary herbaty, rumianek, mięta, koper włoski, kompot bez dużej ilości cukru oraz rozcieńczony sok. Mocna kawa, alkohol, napoje gazowane i bardzo słodkie napoje mogą drażnić przewód pokarmowy.
| Kategoria | Wybieraj | Ogranicz lub wyklucz |
| Produkty zbożowe | Ryż biały, kasza manna, kuskus, jasne pieczywo, drobny makaron | Otręby, chleb razowy, brązowy ryż, pęczak, kasza gryczana |
| Mięso i ryby | Kurczak, indyk bez skóry, cielęcina, dorsz, mintaj, sandacz | Boczek, karkówka, kaczka, gęś, tłuste kiełbasy, ryby wędzone |
| Nabiał i jaja | Jogurt naturalny, kefir, twaróg, mleko do 2%, jajko na miękko | Śmietana, sery pleśniowe, sery topione, jajka smażone |
| Warzywa i owoce | Gotowana marchew, dynia, cukinia, banan, pieczone jabłko | Kapusta, cebula, czosnek, strączki, surowe owoce ze skórką |
| Napoje | Woda, słaba herbata, napar rumianku, rozcieńczony kompot | Alkohol, napoje gazowane, mocna kawa i herbata |
Dlaczego ogranicza się błonnik?
Błonnik pokarmowy zwiększa masę treści jelitowej, może nasilać perystaltykę jelit, fermentować i mechanicznie drażnić ich ściany. Z tego powodu w czasie zaostrzenia objawów ogranicza się przede wszystkim jego frakcję nierozpuszczalną.
W typowej wersji jadłospisu przyjmuje się około 25 g błonnika na dobę, natomiast przy nasilonych dolegliwościach ilość może wynosić 10–20 g. Przed niektórymi badaniami, w tym kolonoskopią, lekarz może zalecić limit około 10 g przez 1–3 dni.
Żeby zmniejszyć ilość włókna, zastosuj kilka prostych czynności:
- obieraj warzywa i owoce ze skórek,
- usuwaj pestki, gniazda nasienne oraz twarde części,
- gotuj produkty dłużej, aż zmiękną,
- miksuj, przecieraj lub przygotowuj purée.
Nie należy jednak bez powodu utrzymywać bardzo ubogiej w błonnik diety przez wiele tygodni. U osób zdrowych błonnik wspiera pracę jelit i mikrobiotę, a jego nadmierne ograniczenie może sprzyjać zaparciom.
Jak przygotowywać lekkostrawne posiłki?
Technika kulinarna często decyduje o tolerancji potrawy bardziej niż sam składnik. Gotowanie na parze, gotowanie w wodzie, duszenie bez wcześniejszego obsmażania oraz pieczenie w folii lub zamkniętym naczyniu nie tworzą ciężkiej, tłustej warstwy.
Smażenie, panierowanie, grillowanie, wędzenie i peklowanie zwiększają obciążenie układu trawiennego. Zamiast zasmażki do zupy użyj zawiesiny z mąki i mleka albo zmiksowanych warzyw. Łagodny smak uzyskasz dzięki koperkowi, bazylii, majerankowi, tymiankowi, słodkiej papryce i niewielkiej ilości soli.
Najprostszy schemat talerza obejmuje cztery elementy:
- chude i rozdrobnione źródło białka,
- oczyszczony produkt skrobiowy, na przykład ryż lub purée,
- obrane i ugotowane warzywo,
- małą ilość tłuszczu dodaną do gotowego dania.
Pomysły na lekkostrawne posiłki
Menu nie musi być monotonne. Z tych samych produktów przygotujesz śniadanie, obiad i kolację, zmieniając konsystencję oraz sposób podania.
Śniadanie
Dobrym wyborem jest kasza manna na mleku z musem z pieczonego jabłka, ryżanka z bananem, jasna bułka z twarogiem i chudą wędliną albo jajecznica na parze. Przy bardziej wrażliwym żołądku sprawdzi się kleik ryżowy lub delikatny budyń.
Obiad
Na obiad podaj gotowaną pierś z indyka, biały ryż i duszoną marchew. Inną opcją są pulpety drobiowe na parze z ziemniakami purée i cukinią. Dorsz pieczony w folii dobrze łączy się z gotowanymi ziemniakami oraz przetartymi burakami.
Kolacja i deser
Wieczorem można zjeść zupę krem z dyni, zupę grysikową, kanapkę z pastą z gotowanego kurczaka albo twarożek z jasnym pieczywem. Kolacja powinna być mniejsza i zjedzona co najmniej 2–3 godziny przed snem.
Wśród łagodnych deserów znajdują się kisiel, budyń, galaretka, biszkopty, mus bez pestek i pieczone jabłko. Czekolada, pączki, torty z kremem oraz desery z dużą ilością orzechów częściej nasilają ciężkość.
Co podawać dziecku?
U dziecka dieta łatwostrawna powinna jednocześnie dostarczać energii, białka, wapnia i witamin. Przy zatruciu pokarmowym, wymiotach lub biegunce najważniejsze jest regularne podawanie płynów małymi łykami. Posiłki mogą mieć małą objętość, ale powinny pojawiać się częściej.
Dla najmłodszych sprawdzą się kasza manna, biały ryż, gotowane ziemniaki, marchew, dynia, banan, pieczone jabłko, jogurt naturalny, jajko na miękko oraz gotowany kurczak lub indyk. Witaminę D podawaj zgodnie z zaleceniami lekarza, szczególnie gdy dziecko przebywa głównie w domu.
Nowe produkty wprowadzaj stopniowo i obserwuj tolerancję. Jeżeli pojawiają się uporczywe wymioty, krew w stolcu, silny ból brzucha, wysoka gorączka albo objawy odwodnienia, potrzebna jest pilna konsultacja medyczna.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Co to jest dieta lekkostrawna i kiedy się ją stosuje?
To czasowa modyfikacja jadłospisu mająca zmniejszyć obciążenie żołądka i jelit oraz ułatwić trawienie. Stosuje się ją przy zatruciach, wymiotach, biegunce, zapaleniu żołądka, refluksie, chorobach jelit i po zabiegach.</answer
Jak często i w jakiej formie powinno się jeść na diecie lekkostrawnej?
Posiłki powinny być małe, jedzone regularnie co około 3–4 godziny, zwykle 4–6 razy dziennie, a ostatni 2–3 godziny przed snem. Dania podawaj letnie i dokładnie przeżuwaj.</answer
Jakie produkty zbożowe są polecane, a których unikać?
Wybieraj jasne pieczywo, biały ryż, kaszę mannę, drobny makaron i kuskus; unikaj otrębów, brązowego ryżu, pełnoziarnistych makaronów i pęczaku. Świeże, bardzo miękkie pieczywo warto zastąpić lekko czerstwym.</answer
Jakie mięsa i ryby są najłagodniejsze dla żołądka i jak je przygotowywać?
Najlepsze są chude mięsa jak pierś z kurczaka, indyk, cielęcina, królik oraz chude ryby typu dorsz czy pstrąg. Przyrządzaj je gotując, dusząc bez obsmażania lub piekąc w rękawie bądź folii.</answer
Które warzywa i owoce nadają się na dietę lekkostrawną?
Wybieraj gotowane lub zmiksowane warzywa takie jak marchew, dynia, cukinia bez skórki oraz miękkie, dojrzałe owoce bez skórek i pestek jak banan czy pieczone jabłko. Surowe, twarde lub niedojrzałe owoce i warzywa częściej wywołują dolegliwości.</answer
Dlaczego w diecie lekkostrawnej ogranicza się błonnik i ile go spożywać?
Nierozpuszczalny błonnik zwiększa objętość treści jelitowej, nasila perystaltykę i może mechanicznie drażnić jelita, więc przy zaostrzeniach jego ilość się ogranicza. Zazwyczaj zaleca się około 25 g dziennie, a przy dolegliwościach 10–20 g, a przed niektórymi badaniami nawet około 10 g.</answer
Jakie techniki kulinarne są zalecane, a których unikać przy lekkostrawnym gotowaniu?
Polecane są gotowanie na parze, gotowanie w wodzie, duszenie bez obsmażania i pieczenie w zamknięciu, ponieważ nie tworzą ciężkiej warstwy tłuszczu. Należy unikać smażenia, panierowania, grillowania, wędzenia i tłustych sosów.</answer
Co podawać dziecku na diecie łatwostrawnej i kiedy szukać pomocy medycznej?
Dziecku daj częściej małe posiłki takie jak kasza manna, biały ryż, gotowane ziemniaki, marchew, banan, jogurt naturalny, jajko na miękko i gotowany drób; ważne jest też regularne nawadnianie. Pilnie skonsultuj lekarza przy uporczywych wymiotach, krwi w stolcu, silnym bólu brzucha, wysokiej gorączce lub odwodnieniu.</answer
